Người Phật tử có thể giữ lòng từ mà vẫn kiên quyết. Hiền lành đâu phải để bị bắt nạt!
Hỏi: Tôi là Phật tử, luôn cố gắng hòa nhã nhưng thường bị đồng nghiệp đùn đẩy công việc, nói lời khó nghe; có lúc bị cấp trên làm khó, phê bình trước tập thể. Tôi nên nhẫn nhịn để giữ hòa khí hay lên tiếng bảo vệ mình? Làm thế nào để không nuôi sân hận mà vẫn giữ được lòng tự trọng?
(Thủy Thiên, TP.HCM)
Đáp: Trước hết, cần hiểu rằng người Phật tử cũng có quyền được tôn trọng và làm việc trong môi trường tử tế. Tu tập không buộc chúng ta phải chấp nhận mọi cách đối xử bất công. Nhẫn nhục giúp mình không bị sân hận dẫn dắt, đồng thời giữ đủ sáng suốt để lựa chọn cách ứng xử phù hợp.
Tuy nhiên, trước khi kết luận mình bị bắt nạt, hãy bình tâm nhìn lại sự việc. Một lời góp ý nghiêm khắc về sai sót, một yêu cầu công việc hợp lý có thể khiến ta khó chịu nhưng chưa hẳn là hành vi bắt nạt. Điều đáng quan tâm là cách đối xử có thường xuyên hạ nhục, đe dọa, cô lập hoặc cố tình gây khó khăn cho mình hay không.
Nếu bản thân làm chưa đúng, nhận lỗi và sửa chữa là biểu hiện của lòng tự trọng. Nếu người khác dùng sai sót ấy để miệt thị nhân phẩm, chúng ta có thể tiếp nhận phần góp ý chuyên môn, đồng thời đề nghị họ thay đổi cách trao đổi. Hai việc này hoàn toàn có thể thực hiện cùng nhau.
Khi bị xúc phạm, phản ứng đầu tiên thường là nóng mặt, tim đập nhanh, muốn đáp trả hoặc bật khóc. Lúc ấy, hãy cho mình một khoảng dừng. Thở chậm vài nhịp, cảm nhận bàn chân đang chạm đất, xin phép trao đổi sau nếu cần. Khoảng dừng giúp ta tránh nói những lời khiến tình hình khó giải quyết hơn.
Không nuôi sân hận không có nghĩa là không được lên tiếng. Có thể nói bình tĩnh: “Tôi sẵn sàng tiếp nhận góp ý về công việc. Tôi mong chúng ta trao đổi cụ thể, tránh những nhận xét mang tính xúc phạm”. Lời nói có giới hạn rõ ràng vẫn có thể giữ được sự ôn hòa.
Với đồng nghiệp thường đùn đẩy trách nhiệm, đừng chỉ âm thầm làm thay rồi chờ họ tự hiểu. Hãy xác định phần việc của mình, thời hạn và người chịu trách nhiệm. Chẳng hạn: “Tôi đang hoàn thành nhiệm vụ được giao. Phần này cần người phụ trách xác nhận trước khi tôi có thể hỗ trợ”. Giúp đỡ cần đi cùng khả năng thực tế.
Với cấp trên, nên chọn thời điểm thuận tiện để trao đổi riêng, tập trung vào sự việc và ảnh hưởng đối với công việc. Thay vì nói “Anh luôn ghét tôi”, có thể trình bày: “Trong cuộc họp vừa rồi, tôi chưa có cơ hội giải thích. Tôi mong được trao đổi rõ về yêu cầu và cách đánh giá để hoàn thành tốt hơn”.
Chánh ngữ trong hoàn cảnh này là nói đúng sự thật, đúng việc, có mục đích xây dựng. Không cần dùng lời gay gắt để chứng minh mình mạnh mẽ, cũng không cần nhận hết phần sai để được yên. Sự rõ ràng, nhất quán thường có sức nặng hơn một cuộc tranh cãi kéo dài.
Nếu cách đối xử tiếp diễn, hãy lưu lại những thông tin liên quan: thời điểm, nội dung trao đổi, email, phân công công việc và người chứng kiến. Việc ghi nhận cần khách quan, tránh suy diễn động cơ. Có căn cứ cụ thể, mình sẽ dễ trình bày vấn đề và tìm sự hỗ trợ phù hợp.
Bạn có thể trao đổi với người quản lý có trách nhiệm, bộ phận nhân sự, đại diện người lao động hoặc một người đáng tin cậy. Tìm sự hỗ trợ là cách chủ động giải quyết khó khăn. Đừng tự cô lập vì nghĩ rằng người tu phải chịu đựng giỏi hơn người khác.
Về mặt nội tâm, hãy nhận biết nỗi buồn, sự sợ hãi và cơn giận của mình mà không tự trách. Bị đối xử tệ khiến ta tổn thương là điều dễ hiểu. Thực tập là chăm sóc những cảm xúc ấy để chúng không trở thành lời cay độc, hành động trả đũa hoặc sự nghi ngờ chính giá trị của mình.
Cũng đừng vội cho rằng mình bị bắt nạt vì “nghiệp xấu” nên phải im lặng trả nghiệp. Cách nghĩ ấy có thể khiến người đang đau khổ thêm mặc cảm. Điều mình cần làm trong hiện tại là nhìn rõ hoàn cảnh, bảo vệ bản thân và tránh tiếp tục tạo thêm tổn thương.
Sau khi đã cố gắng trao đổi, tìm hỗ trợ mà môi trường vẫn gây tổn hại kéo dài, bạn có thể cân nhắc chuyển bộ phận hoặc tìm công việc khác. Hãy chuẩn bị điều kiện tài chính, cơ hội nghề nghiệp và sự hỗ trợ cần thiết để quyết định được vững vàng.
Người Phật tử có thể giữ lòng từ mà vẫn kiên quyết. Hiểu rằng người bắt nạt cũng có những bất an không có nghĩa là cho phép họ tiếp tục làm mình đau. Đôi khi, ngăn một hành vi sai trái cũng giúp người ấy có cơ hội nhìn lại.
Điều cần gìn giữ là phẩm giá và tâm lành của mình: biết nhận lỗi khi sai, biết lên tiếng khi bị xúc phạm, biết tìm giúp đỡ khi cần. Nhẫn nhục có trí tuệ giúp ta đứng vững, để sự hiền lành trở thành sức mạnh nâng đỡ cuộc sống.
Nguồn: Sống An Vui
